İhracat bedellerinin yurda getirilmesi
İHRACAT BEDELLERİNİN YURDA GETİRİLMESİ
Giriş
2018 yılı itibarıyla döviz kurlarında yaşanan dalgalanmalar, ticaret ve üretim sektörlerinin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla bazı ekonomik tedbirlerin hayata geçirilmesini zorunlu kılmıştır. Bu kapsamda alınan önlemlerden biri de ihracat bedellerinin yurda getirilmesi ve bankalar aracılığıyla belge altına alınması uygulamasıdır.
4 Eylül 2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ (İhracat Bedelleri Hakkında) (Tebliğ No: 2018-32/48) ile ihracat bedellerinin yurda getirilmesi yeniden zorunlu hâle getirilmiştir. Bu Tebliğ; 2019-32/53, 2019-32/55, 2019-32/56, 2020-32/58 ve 2021-32/61 sayılı tebliğlerle değiştirilmiş, uygulamaya ilişkin usul ve esaslar ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın “İhracat Genelgesi” ile belirlenmiştir.
İhracat Bedellerinin Yurda Getirilmesi Süresi ve İstisnalar
Türkiye’de yerleşik kişi ve firmalar tarafından yapılan ihracat işlemlerine ait bedellerin, ithalatçının ödemesini takiben derhal ve gecikmeksizin yurda getirilmesi esastır. Tebliğ ve Genelge uyarınca, fiili ihracatı 4 Eylül 2018 tarihinden sonra gerçekleştirilen işlemler bakımından:
- İhracat bedellerinin yurda getirilme süresi, fiili ihraç tarihinden itibaren azami 180 gündür.
- Bu 180 günlük süre azami süredir; ihracat bedellerinin tahsil edildikten sonra makul bir gecikme olmaksızın yurda getirilmesi beklenmektedir.
- İhracat işlemlerine ait sözleşmelerde bedellerin tahsili için fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günden daha uzun bir vade öngörülmüş ise, bedellerin yurda getirilme süresi, vade bitiminden itibaren azami 90 gündür. Bu durumda, öngörülen vadeyi tevsik eden sözleşme, proforma fatura veya poliçenin ihracatçının yazılı beyanıyla birlikte aracı bankaya ibrazı zorunludur.
Serbest bölgelere yapılan ihracat işlemleri de açıkça Tebliğ kapsamına alınmıştır. Genelge’nin 4. maddesinin beşinci fıkrası, serbest bölgelere yapılan ihracatın da 2018-32/48 sayılı Tebliğ hükümleri kapsamında olduğunu belirtmektedir.
Buna karşılık, Genelge eki Ek:2 listesinde sayılan ülkelere yapılan ihracat işlemlerinde, Tebliğ’in 3. maddesinin birinci fıkrası uygulanmamakta; bu ülkelere yönelik ihracat bedellerinin yurda getirilmesine ilişkin zorunluluk istisna tutulmaktadır.
İlgili Mevzuat ve Süreler
İhracat Genelgesi’nin 4. maddesine göre:
“Özelliği olan ihracatlar için 7’nci maddedeki ihraç tarihleri ve süreler saklı kalmak kaydıyla, ihraç edilen malın gümrük beyannamesinde (GB) kayıtlı bedelinin, fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde yurda getirilerek İhracat Bedeli Kabul Belgesi’ne (İBKB) bağlanması zorunludur.”
Peşin Döviz Karşılığı İhracat
Peşin bedel karşılığı ihracatta ise Genelge’nin 6. maddesi uyarınca:
- Peşin bedel karşılığı ihracatın kural olarak 24 ay içinde yapılması zorunludur.
- Mücbir sebep veya haklı sebep varsa ve ihracatçı bunu belgeleriyle ispat ederse, banka peşin bedel karşılığı ihracat için tanınan 24 aylık süreye en fazla 1 yıl daha ek süre verebilir.
- Peşin döviz alındıktan sonra, 24 ay (ve varsa banka tarafından verilen ek süre) içinde ne ihracat yapılır ne de alınan peşin döviz iade edilirse, bu tutarın belirli bir eşiği aşan kısmı, mevzuat gereği prefinansman kredisi olarak kabul edilir ve bu durum ilgili Bakanlığa bildirilir.
Bu çerçevede peşin döviz, yurda zaten önceden getirilmiş olduğundan, burada izlenen temel amaç, peşin tahsil edilen bedel karşılığındaki ihracat taahhüdünün 24 ay içinde yerine getirilmesidir.
Fiili İhracat Kavramı ve Süre Başlangıcı
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 151. maddesi, fiili ihracatı şu şekilde tanımlamaktadır:
- İhraç eşyasının, gümrük beyannamesinin tescili sırasında sahip olduğu durum ve niteliği, gümrük kontrolünden çıktığı sırada da aynen koruması ve
- Bu hâliyle Türkiye Gümrük Bölgesi’ni terk etmesi koşuluyla eşya fiilen ihraç edilmiş sayılır.
- Bu aşamadan sonra ihraç eşyası üzerindeki gümrük kontrolü sona erer.
Gümrük Yönetmeliği’nin 416. maddesi ise fiili ihracat tarihini:
- Kara ve demiryolu çıkışlarında, gümrük idaresince çıkış işlemleri tamamlanıp, eşyanın kara sınırından yabancı ülkeye fiilen çıktığı veya serbest bölgeye fiilen girdiği tarih,
- Deniz ve hava yoluyla çıkışlarda ise, eşyanın yüklendiği taşıtın hareket ettiği tarih,
- Dış sefere çıkan taşıtlara yapılan teslimlerde, eşyanın teslim edildiği tarih
olarak belirlemiştir.
Buna paralel olarak Genelge, fiili ihraç tarihini, kambiyo takibi bakımından “ihracat beyannamesinin kapanma tarihi” olarak tanımlamakta ve ihracat bedelinin yurda getirilmesi için öngörülen 180 günlük sürenin hesabında bu tarihi esas almaktadır.
Dövizin Yurda Getirilmesi ve Bankaya Satışı
İhracat bedellerinin yurda getirilmesi için, söz konusu bedelin tahsil edildiği anda derhal Türk lirasına çevrilmesi veya bankaya satılması zorunlu değildir.
- Tebliğ düzeyinde, ihracat bedellerinin en az %80’inin bankalara satılması ve DAB’a bağlanması şeklindeki eski zorunluluk, 2019-32/56 sayılı Tebliğ ile kaldırılmıştır.
- Ancak, Genelge’ye eklenen hükümler uyarınca, İBKB’ye veya DAB’a bağlanan ihracat bedelinin belirli bir oranının Merkez Bankası’na satılması hâlâ zorunludur.
İhracat Bedelinin Zamanında Getirilmemesi Durumunda Uygulanacak Yaptırımlar
İhracat bedelinin yurda getirilmemesi hâlinde uygulanacak yaptırımlar, 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’un 3. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; Cumhurbaşkanının bu Kanun uyarınca yaptığı genel ve düzenleyici işlemlerde öngörülen yükümlülüklere aykırı hareket edenler ile mal, kıymet, hizmet ve sermaye ithal veya ihraç edenler (veya bu işlemlere aracılık edenler) arasından, bu işlemlerden doğan alacaklarını ilgili düzenlemelerde belirtilen süreler içinde yurda getirmeyenlere, yurda getirilmesi gereken kıymetin rayiç bedelinin %5’i oranında idarî para cezası uygulanır.
Bunun yanında, kambiyo işlemlerinde döviz veya Türk parasını yurda getirmemek ya da kaçırmak kastıyla muvazaalı işlem yapılması gibi haller için daha ağır idarî para cezaları öngörülmüş olup, fiilin tekerrürü halinde ceza tutarları artırılabilmekte ve tüzel kişiler hakkında da idarî para cezası uygulanabilmektedir.
Anılan madde uyarınca, bu kapsamda verilecek idarî para cezalarına karar vermeye Cumhuriyet savcısı yetkilidir.
İdari Para Cezalarına Karşı Başvurulabilecek Kanun Yolları
İhracat bedelinin yurda getirilmemesi nedeniyle 1567 sayılı Kanun uyarınca verilen idarî para cezalarına karşı başvuru usulü, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’na tabidir. Cumhuriyet savcısı tarafından verilen idarî para cezası kararına karşı, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde yetkili sulh ceza hâkimliğine başvuru yapılabilir; bu süre hak düşürücüdür.
Sonuç ve Değerlendirme
Mevcut düzenlemeler, ihracat bedellerinin yurda getirilmesine ilişkin sıkı ancak öngörülebilir bir çerçeve ortaya koymaktadır. Bu çerçeve uyarınca işlemlerin yürürlükteki mevzuata uygun biçimde planlanması ve yürütülmesi gerekmektedir.
Saygılarımızla,
Atabay Hukuk Bürosu