Genel Af Hakkında – Genel Af Nedir?
Genel af, ceza hukuku bakımından en kapsamlı sonuçları doğuran düzenlemelerden biridir ve hem hükümlüleri hem de devam eden soruşturmaları doğrudan etkiler. “Af nedir?”, “Hangi suçları kapsar?”, “Af çıkarsa ne olur?” gibi merak edilen tüm soruların yanıtlarına bu yazı aracılığıyla ayrıntılı ve anlaşılır şekilde ulaşabilirsiniz. Af uygulamalarının somut dosyanıza etkilerini değerlendirmek için ceza hukuku alanında uzman bir avukata danışmanız önemlidir.
Genel Af Nedir?
Af, ceza yargılaması sonucunda verilen mahkûmiyet hükümlerinin ve bunların hukuki sonuçlarının ortadan kaldırılmasını veya hafifletilmesini sağlayan bir ceza hukuku kurumudur. Türk hukukunda af, genel af ve özel af olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.
Genel af, işlenmiş bir suç veya suç grubu bakımından hem cezayı hem de mahkûmiyetin tüm hukuki sonuçlarını ortadan kaldırır. Bu kapsamda, kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri tüm sonuçlarıyla birlikte geçersiz hale gelir ve devam eden kamu davaları düşer.
Özel af ise suçu değil, yalnızca cezayı etkiler. Ceza indirilebilir, para cezasına çevrilebilir ya da tamamen kaldırılabilir. Ancak özel af halinde mahkûmiyet hükmü ve suçun hukuki varlığı ortadan kalkmaz. Her iki af türünde de mağdurun maddi ve manevi tazminat talepleri devam eder; müsadere edilen malların veya ödenmiş para cezalarının iadesi ise kural olarak mümkün değildir.
Genel Af Hangi Suçları Kapsar?
Genel af, belirli bir tarihten önce işlenen tüm suçları kapsayabileceği gibi, sadece belirli bir suç türü veya suç grubu için de çıkarılabilir. Kapsam, af kanununda açıkça belirtilir.
Af ilan edildiğinde doğan başlıca hukuki sonuçlar şunlardır:
- Devam eden soruşturma ve kovuşturmalarda kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilir.
- Ceza mahkemelerinde görülmekte olan kamu davaları sona erer.
- Kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri, tüm sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkar ve infaz edilmez.
- Adli sicil kayıtları silinir, sabıka kaydında yer alan mahkûmiyetler kaldırılır.
- Affedilen suç, tekerrüre esas alınmaz. Ancak yeniden suç işlenmesi halinde cezanın ertelenmesi mümkün olmayabilir.
- Kamu görevlileri hakkında verilen disiplin cezaları, mahkûmiyete bağlı ise genel af kapsamına girebilir.
Af Çıkarsa Ne Olur?
Türk Ceza Kanunu’nun 65. maddesine göre genel af halinde, açılmış kamu davaları düşer ve kesinleşmiş cezalar bütün sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkar. Buna karşın, mahkûmiyete bağlı bazı hak yoksunluklarının devam edip etmeyeceği af kanununun kapsamına göre değerlendirilir.
Yalnızca hapis cezaları için değil, adli para cezaları bakımından da uygulanabilir. Ancak affın kapsamı her zaman kanunla belirlenir ve hangi suçların af dışında bırakıldığı açıkça düzenlenir.
Genel Af Ve Kısmı (Özel) Af Arasındaki Farklar Nelerdir?
Genel af ve kısmi (özel) af, ceza hukukunda sonuçları bakımından birbirinden önemli ölçüde ayrılan iki farklı kurumdur. İşlenmiş bir suçun tüm hukuki sonuçlarını ortadan kaldırır; kamu davası düşer, kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri tüm sonuçlarıyla birlikte silinir ve kişi adeta hiç suç işlememiş gibi kabul edilir. Bu nedenle sabıka kaydı temizlenir, cezanın infazı sona erer ve ceza mahkûmiyetine bağlı hak yoksunlukları büyük ölçüde ortadan kalkar. Suçu ve cezayı birlikte etkileyen kapsamlı bir düzenlemedir.
Kısmi ya da özel af ise suçu değil, yalnızca cezayı etkiler. Bu af türünde mahkûmiyet kararı ve suçun hukuki varlığı devam eder; ancak ceza tamamen kaldırılabilir, hafifletilebilir ya da başka bir yaptırıma çevrilebilir. Özel af, cezanın infazına yönelik bir sonuç doğurduğundan sabıka kaydını tamamen silmez ve mahkûmiyetin hukuki varlığı korunur. Bu yönüyle genel af kadar geniş kapsamlı sonuçlar doğurmaz.
Yetki ve usul bakımından da fark bulunmaktadır. Af, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla çıkarılırken, özel af hem TBMM’nin hem de Cumhurbaşkanının yetkisi kapsamında düzenlenebilir. Ayrıca Anayasa gereği orman suçları için genel af çıkarılamazken, özel af belirli şartlar ve sınırlamalar dâhilinde uygulanabilmektedir.
Af İlanına Kim Karar Verir?
Bu tarz af ve özel af çıkarma yetkisi Anayasa gereği Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne aittir. Af kanununun kabul edilebilmesi için TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu gereklidir. Bu da en az 360 milletvekilinin kabul oyu anlamına gelir.
Anayasa’ya göre, orman suçları bakımından genel ve özel af çıkarılması mümkün değildir. Bunun dışında kalan suçlar için af yetkisi tamamen yasama organına aittir ve kanunla düzenlenir.
Genel af düzenlemeleri, her dosya bakımından farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle affın kapsamı, yürürlük tarihi ve suç tipleri dikkatle değerlendirilmelidir. Dosyanızın genel af hükümlerinden yararlanıp yararlanamayacağını öğrenmek ve süreci doğru şekilde yönetmek için Atabay Hukuk kanalıyla bilgi alabilirsiniz.
Türkiye’de Çıkarılan Af Kanunları (1921–2000)
| Tarih | Af Türü / Kapsam | Açıklama |
| 5 Aralık 1921 | İşgal Suçları Affı | Fransız işgali altındaki bölgelerde işlenen suçlara ilişkin af |
| 19 Aralık 1921 | Hıyanet-i Vataniye Affı | Vatana ihanet suçlarının bir kısmı için af |
| 7 Ocak 1922 | Genel Af | Cumhuriyet öncesi genel af |
| 31 Mart 1923 | Esir Affı | Lozan Antlaşması gereği askerî ve sivil esirler |
| 26 Aralık 1923 | Genel Af | Cumhuriyet’in ilanı sonrası |
| 20 Mart 1924 | Genel Af Ek Kanunu | Önceki af yasasına ek düzenleme |
| 16 Nisan 1924 | Göçmen Affı | Türkiye’den ayrılan topraklarda yaşayanlar |
| 11 Aralık 1924 | Men’i Müskirat Affı | Alkol yasağı kapsamındaki mahkûmlar |
| 23 Mayıs 1929 | Kabahat Affı | Kabahatler ve bazı cürümler |
| 26 Ekim 1933 | Genel Af | Cumhuriyet’in 10. yılı dolayısıyla |
| 8 Ocak 1936 | Tunceli Affı | Nüfusa kayıtsızlar ve asker kaçakları |
| 14 Ocak 1938 | Tunceli Affı (Yenileme) | Önceki düzenlemenin genişletilmesi |
| 29 Haziran 1938 | İstiklal Mahkemeleri Affı | Mahkûmlar için özel af |
| 19 Nisan 1940 | Deprem Affı | Afet hizmetinde bulunan hükümlüler |
| 26 Aralık 1941 | Deprem Affı | İkinci düzenleme |
| 2 Ağustos 1944 | Yabancı Uyruklu Affı | Müttefik devlet vatandaşları |
| 14 Haziran 1946 | Basın Affı | Basın yoluyla işlenen suçlar |
| 14 Temmuz 1950 | Kısmi Genel Af | Çok partili dönemin ilk affı |
| 11 Mart 1954 | Orman Suçları Affı | Orman tahribatı suçları |
| 11 Şubat 1957 | Silah Affı | Ruhsatsız silahlar |
| 23 Haziran 1958 | Orman Suçları Affı | İkinci düzenleme |
| 28 Haziran 1960 | 27 Mayıs Affı | Darbe sonrası çıkarılan af |
| 28 Haziran 1960 | Silah Affı | Ruhsatsız silah taşıyanlar |
| 10 Eylül 1960 | Milli Korunma Affı | Ekonomik suçlar |
| 26 Ekim 1960 | Genel Af | 5 yıla kadar hapis cezaları |
| 18 Kasım 1960 | Genel Af Ek Kanunu | Kapsam genişletildi |
| 10 Mayıs 1962 | 22-23 Şubat Affı | Darbe teşebbüsüne ilişkin |
| 16 Ekim 1962 | Demokrat Partililerin Affı | Yassıada Mahkûmları |
| 23 Şubat 1963 | Genel Af | Ceza indirimleri |
| 18 Temmuz 1963 | Milli Korunma Affı | Ekonomik suçlara ilişkin |
| 8 Nisan 1965 | DP Affı Ek Kanunu | Kapsam genişletildi |
| 3 Ağustos 1966 | Genel Af | Kapsamlı ceza indirimi |
| 19 Temmuz 1967 | Genel Af Ek Kanunu | İlave hükümler |
| 26 Aralık 1967 | 20-21 Mayıs Affı | Darbe girişimi mahkûmları |
| 15 Mayıs 1969 | Kısmi Genel Af | Ceza indirimleri |
| 26 Haziran 1973 | Orman Suçları Affı | Orman suçları |
| 15 Mayıs 1974 | Genel Af | Cumhuriyet tarihinin en geniş aflarından |
| 24 Şubat 1976 | Şoför Affı | Meslek icrasına ilişkin |
| 2 Ağustos 1977 | Haşhaş Affı | Tarımsal suçlar |
| 25 Eylül 1980 | Silah Affı | 12 Eylül sonrası |
| 25 Aralık 1985 | Disiplin Affı | Memur disiplin cezaları |
| 25 Mart 1988 | Ceza İndirimi | Kısmi af niteliğinde |
| 12 Nisan 1991 | Şartlı Salıverme | TMK geçici 4. madde |
| 18 Haziran 1992 | Disiplin Affı | Kamu görevlileri |
| 6 Mayıs 1993 | Öğrenci Affı | Yükseköğretim |
| 1 Haziran 1994 | Kambiyo Affı | Döviz suçları |
| 7 Haziran 1995 | Öğrenci Affı | Eğitim afları |
| 28 Ağustos 1999 | Basın Affı | Erteleme düzenlemesi |
| 28 Ağustos 1999 | Öğrenci Affı | Af ve infaz indirimi |
| 22 Aralık 2000 | Rahşan Affı | En kapsamlı ceza indirimi düzenlemesi |