Adi Ortaklık Nedir? Adi Ortaklık Türleri Nelerdir?
Giriş
Adi ortaklık, ticaret hayatında sıkça karşılaşılan ve ekonomik faaliyetlerin yürütülmesinde önemli rol oynayan bir ortaklık türüdür. Türk hukukunda adi ortaklık; tüzel kişiliği olmayan, ortaklar arasındaki sözleşmeye dayalı bir teşkilat olarak tanımlanmakta ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu başta olmak üzere çeşitli mevzuatlarla düzenlenmektedir.
Adi Ortaklık ve Hukuki Niteliği
Ortaklık, iki veya daha fazla kişinin, kar ve zarara ortak olmak üzere, belli bir ekonomik amacı gerçekleştirmek için mal, para veya emeklerini birleştirmesi sonucu oluşan hukuki ilişkidir. Türk Borçlar Kanunu’nun 620 ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olan adi ortaklık, tüzel kişiliği olmayan bir ortaklık türüdür. Bu nedenle adi ortaklık adına işlem yapılması mümkün olmayıp; ortaklar, ortaklığın borçlarından şahsen ve müteselsilen sorumludur.
Türk Borçlar Kanunu’nun 620 ve devamı maddelerinde düzenlenen adi ortaklığa ilişkin hükümlerin bir kısmına aşağıda yer verilmiştir:
- Ortaklık sözleşmesi bir şekil şartına tabi olmayıp yazılı ya da sözlü şekilde kurulabilir.
- Ortaklar kendi aralarında anlaşarak herhangi bir noter onayı veyahut da tescil sürecine girmeksizin adi ortaklık kurabilir.
- Sözleşme ile ortakların hak ve yükümlülükleri, kâr-zarar paylaşımı, ortaklığın süresi, yönetim ve temsil yetkileri belirlenir.
- Adi ortaklıkta, ortakların ortaklıktan ayrılması ya da ortak sayısındaki değişiklikler ortaklığın devamını veya sona ermesini doğurabilir.
Adi Ortaklık Çeşitleri
Salt Sözleşmeye Dayalı Joint Venture (Ortak Girişim)
Joint venture, birbirinden bağımsız kişi/şirketlerin belirli bir işi veya faaliyeti birlikte yürütmek ve kazanç elde etmek amacıyla sözleşme ile bir araya gelmesidir. Uygulamada “salt sözleşmeye dayalı” ve “sermayeye katılmalı” olmak üzere iki tipten söz edilir; adi ortaklıkla en çok örtüşen model, tüzel kişilik kurulmaksızın yalnız sözleşmeye dayanan (salt) joint venture’dır ve çoğu kez tek iş/ geçici faaliyet odağında kurulur.
İş Ortaklığı
İş ortaklığı, salt sözleşmeye dayalı joint venture’ın yaygın görünümüdür. Taraflar işi uzmanlık alanlarına “parçalara ayırmadan” birlikte üstlenir; iş sahibine karşı işin bütünü bakımından risk ve sorumluluğu birlikte taşımaya (uygulamada çoğu kez müteselsil sorumluluk mantığına) yaklaşır. Kamu ihale mevzuatında “ortak girişim” üst başlığı altında iş ortaklığına yer verildiği; vergi mevzuatında ise belirli bir işin birlikte yapılması ve kazancın paylaşılması amacıyla kurulan yapı olarak tanımlandığı görülür.
Konsorsiyum
Konsorsiyumda da ortak amaç vardır; ancak temel fark, her bir ortağın işin sadece kendi üstlendiği bölümünü ifa etmeyi taahhüt etmesidir. Bu nedenle iş ortaklığı–konsorsiyum ayrımında, “işin tamamından birlikte sorumluluk” yerine “bölümsel edim ve bölümsel sorumluluk” kurgusu öne çıkar. Sözleşmede işin bölümlere ayrımı, koordinasyon mekanizması, teslim/ kabul kriterleri ve temerrüt hâlinde rücu düzeni netleştirilmelidir.
Adi Ortaklık Kurmanın Avantajları ve Dezavantajları
Adi ortaklık, diğer şirket türlerine kıyasla daha az formaliteyle ve daha düşük maliyetle kurulabilen, bu yönüyle pratik ve hızlı bir iş birliği modelidir. Kuruluş aşamasında kapsamlı evrak, tescil ve benzeri prosedürlerin sınırlı olması; ortakların basit bir organizasyon yapısı ile özellikle küçük ölçekli veya kısa vadeli/proje bazlı işlerde hızlı şekilde hareket edebilmesine imkân tanır. Bunun yanında, bazı durumlarda muhasebe yükünün görece daha az olması ve vergisel açıdan sağlanabilecek avantajların bulunabilmesi de adi ortaklığın tercih edilme sebepleri arasında sayılabilir.
Bununla birlikte, adi ortaklığın doğası gereği ortaklar, ortaklığın borç ve yükümlülüklerinden kural olarak birlikte ve kişisel malvarlıklarıyla sorumluluk riski taşıyabilir. Bu durum, ileride doğabilecek borçlar bakımından her bir ortağın ayrı ayrı sorumlulukla karşı karşıya kalmasına yol açabileceğinden, dikkatle yönetilmelidir. Ayrıca adi ortaklığın tüzel kişiliğinin bulunmaması, üçüncü kişilerle ilişkilerde temsil ve yetkilendirme konularını daha hassas hâle getirir. Kuruluşta şekil şartının aranmaması bir esneklik sağlasa da; yönetim, karar alma, yetki sınırları, kâr/zarar paylaşımı, fesih ve tasfiye gibi konular sözleşmede açık şekilde düzenlenmediği takdirde yönetimde karışıklık yaratabilir ve ortaklık ilişkisinin sürdürülebilirliğini riske atabilir.
Sonuç ve Değerlendirme
Adi ortaklık, esnek yapısı ve kolay kuruluş imkânı sayesinde ticari hayatta sıkça başvurulan bir iş birliği modelidir. Şahıslar ve şirketler, gerek küçük ölçekli gerekse belirli nitelikteki büyük ölçekli proje ve faaliyetlerde adi ortaklık yapısından yararlanabilmektedir. Bununla birlikte, adi ortaklığın sağladığı pratiklik; sorumluluk, temsil, yönetim ve tasfiye gibi alanlarda doğurabileceği risklerle birlikte ele alınmalıdır.
Bu nedenle adi ortaklığa ilişkin karar alınırken, modelin avantaj ve dezavantajlarının somut proje/iş özelinde değerlendirilmesi; ortakların katkıları, yetki ve karar alma mekanizmaları, kâr/zarar paylaşımı, dış ilişkilerde temsil ile fesih-tasfiye süreçlerinin açık ve yazılı şekilde düzenlenmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi ve potansiyel risklerin yönetilmesi bakımından önem taşır.
Saygılarımızla,
Atabay Hukuk Bürosu