Evlilik Sözleşmesi Hakkında – Mal Rejimi Sözleşmesi Nedir?

Evlilik birliği yalnızca duygusal bir birliktelik değil, aynı zamanda tarafların malvarlıklarını da etkileyen hukuki bir ortaklıktır. Türk Medeni Kanunu’na göre eşler arasında geçerli olan mal rejimi, evlilik süresince edinilen malların kime ait olacağını ve boşanma halinde nasıl paylaşılacağını belirler. Bu çerçevede yapılan mal rejimi sözleşmesi, halk arasında bilinen adıyla evlilik sözleşmesi, tarafların malvarlığı ilişkilerini önceden düzenlemelerine imkân tanıyan hukuki bir belgedir.

Günümüzde özellikle ekonomik bağımsızlığın artması ve girişimci eş sayısının çoğalmasıyla birlikte evlilik sözleşmesi uygulaması yaygınlaşmıştır. Taraflar, yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi yerine, kendi iradeleriyle mal ayrılığı rejimi veya diğer mal rejimlerinden birini seçebilmektedir. Bu durum, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçilmesini ve mal paylaşımı açık, öngörülebilir kurallara bağlanmasını sağlar.

Hukuki niteliği itibarıyla mal rejimi sözleşmesi, eşlerin sözleşme serbestisi kapsamında yaptığı ancak kanunun emredici hükümleriyle sınırlandırılmış bir özel hukuk sözleşmesidir. Taraflar her konuda serbestçe düzenleme yapamaz; yalnızca kanunda öngörülen mal rejimleri çerçevesinde seçim ve bazı ayrıntı düzenlemeleri yapabilirler. Bu nedenle evlilik sözleşmesi maddeleri hazırlanırken hukuki sınırlara uygunluk büyük önem taşır.

Evlilik Sözleşmesi Nedir?

Evlilik sözleşmesi, eşlerin evlilik birliği süresince ve sona erdiğinde malvarlıklarının nasıl yönetileceğini ve paylaşılacağını belirleyen yazılı ve resmi şekle tabi bir sözleşmedir. Bu sözleşme ile taraflar, kanuni mal rejimi yerine farklı bir mal rejimi sözleşmesi yaparak malvarlığı ilişkilerini kendi ihtiyaçlarına göre düzenleyebilirler. Böylece hem evlilik süresindeki tasarruf yetkileri hem de boşanma veya ölüm halinde paylaşım esasları önceden belirlenmiş olur.

Türk Medeni Kanunu’na göre eşler; edinilmiş mallara katılma, mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir. Bu seçim, ancak usulüne uygun şekilde yapılan bir evlilik sözleşmesi ile geçerli olur. Tarafların sözlü beyanları veya adi yazılı anlaşmaları, hukuken mal rejimi değişikliği sonucunu doğurmaz. Bu nedenle sözleşmenin resmi şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmesi zorunludur.

Uygulamada mal ayrılığı sözleşmesi en sık tercih edilen sözleşme türüdür. Özellikle ticari faaliyette bulunan, şirket ortağı olan veya önemli kişisel malvarlığı bulunan kişiler, borçlardan ve ticari risklerden diğer eşin malvarlığını korumak amacıyla bu rejimi seçmektedir. Bu noktada evlilik sözleşmesi maddeleri, tarafların ekonomik güvenliğini doğrudan etkileyen hükümler içerdiğinden büyük bir titizlikle hazırlanmalıdır.

Evlilik Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Evlilik sözleşmesi, kanunun öngördüğü resmi şekle uygun olarak yapılmadıkça geçerli olmaz. Eşler evlenmeden önce yetkili evlendirme memuruna yazılı beyanda bulunarak veya evlendikten sonra noterde düzenleme ya da onaylama şeklinde mal rejimi sözleşmesi yapabilirler. Her iki durumda da tarafların bizzat hazır bulunması ve iradelerini açıkça ortaya koymaları gerekir.

Noterde yapılan evlilik sözleşmesi, düzenleme şeklinde yapılabileceği gibi, taraflarca hazırlanmış metnin noter tarafından onaylanması suretiyle de gerçekleştirilebilir. Her iki yöntemde de sözleşme metni, eşlerin ve varsa yasal temsilcilerinin imzasını taşımak zorundadır. Resmi şekil şartına uyulmaması, sözleşmenin baştan itibaren hükümsüz olmasına yol açar ve seçilen mal ayrılığı rejimi veya diğer rejimler hukuki sonuç doğurmaz.

Sözleşmenin içeriğinde hangi mal rejiminin seçildiği, kişisel malların kapsamı, edinilmiş malların paylaşım usulleri ve yönetim yetkileri açıkça belirtilmelidir. Bu kapsamda hazırlanan evlilik sözleşmesi maddeleri, ileride çıkabilecek yorum farklılıklarını önleyecek şekilde net ve tereddüde yer vermeyecek biçimde kaleme alınmalıdır. Özellikle mal ayrılığı sözleşmesi yapılırken, borçlardan sorumluluk ve mal yönetimi konularının ayrıntılı düzenlenmesi önem taşır.

Evlilik Sözleşmesi Ne Zaman Yapılır?

Evlilik sözleşmesi, evlilikten önce veya evlilik devam ederken herhangi bir zamanda yapılabilir. Evlenmeden önce yapılan sözleşme, evlilik akdinin kurulmasıyla birlikte hüküm doğurur. Evlilik sırasında yapılan sözleşmeler ise imzalandıkları tarihten itibaren geçerli olur ve ileriye dönük sonuç doğurur; geçmişe etkili olarak mal rejimini değiştirmez.

Taraflar, evlilik birliği içinde ekonomik koşulların değişmesi, ticari faaliyetlerin başlaması veya malvarlığında önemli artışlar olması gibi nedenlerle mevcut mal rejimi sözleşmesini değiştirme ihtiyacı duyabilirler. Bu durumda yeni bir sözleşme yapılarak önceki mal rejimi sona erdirilebilir ve örneğin edinilmiş mallara katılma rejiminden mal ayrılığı rejimine geçilebilir.

Kanun, eşlere mal rejimini değiştirme konusunda geniş bir serbesti tanımakla birlikte, bu değişikliğin yine resmi şekle uygun yapılmasını şart koşmaktadır. Dolayısıyla evlilik sözleşmesinin ne zaman yapıldığı kadar, hangi usulle yapıldığı da geçerlilik açısından belirleyicidir. Zamanlama doğru olsa bile resmi şekil eksikliği varsa, yapılan mal rejimi sözleşmesi hukuken geçersiz sayılır.

Evlilik Sözleşmesi Nerede Yapılır?

Evlilik sözleşmesi, kanunen yalnızca yetkili resmi makamlar önünde yapılabilir. Evlenmeden önce yapılacak sözleşmeler, evlendirme memuruna yazılı beyanda bulunmak suretiyle gerçekleştirilirken; evlilikten sonra yapılacak mal rejimi sözleşmesi ise yalnızca noter huzurunda düzenleme veya onaylama şeklinde yapılabilir. Bunun dışında herhangi bir kişi ya da kurumun bu sözleşmeyi düzenleme yetkisi bulunmamaktadır.

Noterde yapılan evlilik sözleşmesi, tarafların bizzat hazır bulunmasını ve iradelerini serbestçe açıklamalarını gerektirir. Sözleşme metni, eşlerin kimlik bilgileri, seçilen mal rejimi türü ve özel düzenlemeleri içermeli; ardından noter tarafından resmi şekilde tanzim edilmelidir. Bu resmi şekil, sözleşmenin geçerliliğinin temel unsurudur ve eksikliği halinde yapılan anlaşma hukuki sonuç doğurmaz.

Taraflardan birinin ayırt etme gücünün bulunmaması veya kısıtlı olması durumunda, yasal temsilcinin de sözleşmede yer alması ve imza atması gerekir. Bu yönüyle mal ayrılığı sözleşmesi ve diğer evlilik sözleşmesi maddeleri, yalnızca tarafların değil, hukuki ehliyet ve temsil kurallarının da gözetildiği sıkı bir şekil denetimine tabidir.

Evlilik Sözleşmesinin Şartları Nelerdir?

Bir evlilik sözleşmesinin geçerli olabilmesi için öncelikle resmi şekil şartına uygun olarak yapılması gerekir. Bu şart, noter veya yetkili evlendirme memuru önünde düzenlenme zorunluluğunu ifade eder. Bunun yanı sıra tarafların ayırt etme gücüne sahip olması, iradelerinin sakatlanmamış bulunması ve sözleşmenin kanunun emredici hükümlerine aykırı olmaması gerekir.

İkinci önemli şart, sözleşme içeriğinin kanunda öngörülen mal rejimleriyle sınırlı olmasıdır. Eşler, kendi başlarına yeni bir mal rejimi ihdas edemez; yalnızca kanunda düzenlenen rejimlerden birini seçebilir ve bu rejimin uygulanmasına ilişkin ayrıntıları kararlaştırabilirler. Bu kapsamda hazırlanan evlilik sözleşmesi maddeleri, özellikle kişisel malların kapsamı, edinilmiş malların paylaşımı ve yönetim yetkileri açısından açık ve net olmalıdır.

Üçüncü olarak, tarafların sözleşmeyi özgür iradeleriyle yapmış olmaları gerekir. Hata, hile, tehdit veya aldatma gibi irade sakatlıkları varsa, yapılan mal rejimi sözleşmesi iptal edilebilir. Bu nedenle özellikle mal ayrılığı rejimi gibi tarafların ekonomik geleceğini doğrudan etkileyen seçimlerde, sözleşmenin bilinçli ve serbest irade ile yapılması büyük önem taşır.

Evlilik Sözleşmesi Nasıl İptal Edilir?

Bir evlilik sözleşmesi, genel sözleşmeler hukukuna ilişkin iptal sebepleri mevcutsa geçersiz hale getirilebilir. Taraflardan birinin yanılma, aldatma veya korkutma altında sözleşme yapması halinde, irade sakatlığına dayanarak sözleşmenin iptali talep edilebilir. Bu durumda mahkeme, sözleşmenin yapıldığı andan itibaren geçersiz olduğuna karar verebilir.

Bunun yanında, eşler karşılıklı anlaşma ile de mevcut mal rejimi sözleşmesini sona erdirebilir ve yeni bir mal rejimi seçebilirler. Örneğin daha önce yapılmış bir mal ayrılığı sözleşmesi, tarafların yeni bir sözleşme ile edinilmiş mallara katılma rejimine dönmesi suretiyle yürürlükten kaldırılabilir. Bu değişiklik de yine resmi şekle tabi olup noter huzurunda yapılmalıdır.

Ayrıca kanunda öngörülen haklı sebeplerin varlığı halinde, eşlerden biri mahkemeden mal ayrılığı rejimine geçilmesini talep edebilir. Malvarlığının tehlikeye düşmesi, diğer eşin bilgi vermemesi, borçların artması veya iflas gibi haller, mahkeme kararıyla mevcut rejimin değiştirilmesine ve yeni bir mal rejimi sözleşmesi kurulmasına yol açabilir.

Mal Ayrılığı Sözleşmesi Hangi Konularda Yapılabilir?

Mal ayrılığı sözleşmesi, eşlerin her birinin kendi malvarlığı üzerinde tek başına tasarruf yetkisine sahip olmasını esas alır. Bu rejimde, evlilik süresince edinilen mallar da dahil olmak üzere her eşin malı kendisine ait kabul edilir ve boşanma halinde kural olarak paylaşım yapılmaz. Bu nedenle sözleşmede kişisel malların kapsamı ve yönetim yetkileri açıkça düzenlenmelidir.

Sözleşmede, eşlerin borçlardan sorumluluğu, ticari faaliyetlerden doğan risklerin paylaşımı ve mal yönetimine ilişkin usuller ayrıntılı olarak belirlenebilir. Özellikle şirket ortağı olan veya serbest meslek icra eden kişiler açısından mal ayrılığı rejimi, diğer eşin borçlardan etkilenmemesi bakımından önemli bir koruma sağlar. Bu kapsamda düzenlenen evlilik sözleşmesi maddeleri, tarafların ekonomik güvenliğini doğrudan etkiler.

Bunun yanı sıra, mal ayrılığı rejiminde dahi katkı payı alacağı ve değer artış payı gibi talepler gündeme gelebilir. Bu hususların da sözleşmede açıkça düzenlenmesi, ileride çıkabilecek uyuşmazlıkların önüne geçer. Böylece hem mal ayrılığı sözleşmesi hem de genel anlamda evlilik sözleşmesi, tarafların malvarlığı ilişkilerini şeffaf ve öngörülebilir hale getiren temel hukuki araçlardan biri olur.

Aile ve Miras Hukuku alanında evlilik sözleşmeleri, mal rejimi düzenlemeleri, boşanma ve miras paylaşımı gibi tüm hukuki süreçler hakkında ayrıntılı ve güvenilir bilgi almak için Atabay Hukuk ile iletişime geçebilirsiniz.